BSB – konserwant do kosmetyków. Co to jest i jak go stosować?
Jeśli przygotowujesz kosmetyki zawierające wodę, prędzej czy później pojawi się temat konserwacji. Krem, tonik, żel, szampon czy płyn micelarny bez odpowiedniego zabezpieczenia mogą stać się dobrym środowiskiem dla bakterii, drożdży i pleśni.
Jednym z gotowych rozwiązań jest BSB – mieszanina kilku składników konserwujących w płynnej, łatwej do dozowania postaci.
W jego skład wchodzą:
- alkohol benzylowy,
- kwas benzoesowy,
- kwas sorbowy,
- gliceryna, która pełni przede wszystkim funkcję nośnika.
Dzięki takiemu połączeniu nie trzeba samodzielnie odważać i rozpuszczać kilku osobnych konserwantów. Otrzymujemy gotową mieszaninę, którą można wprowadzić do fazy wodnej receptury.
Do jakich kosmetyków nadaje się BSB?
BSB jest przeznaczony przede wszystkim do kosmetyków, które zawierają wodę. Może być stosowany między innymi w:
- kremach i balsamach,
- żelach i hydrożelach,
- tonikach i mgiełkach,
- płynach micelarnych,
- szamponach i odżywkach,
- wodnych ekstraktach i hydrolatach.
W kosmetykach całkowicie bezwodnych sytuacja wygląda inaczej, ponieważ brak wody znacząco ogranicza możliwość rozwoju mikroorganizmów. Jeśli jednak w recepturze pojawia się faza wodna, temat konserwacji trzeba potraktować poważnie.
Jak działa ten konserwant?
BSB nie opiera się na jednej substancji. Zawiera kilka składników konserwujących, które wzajemnie się uzupełniają.
Alkohol benzylowy działa niezależnie od pH kosmetyku. Z kolei kwas benzoesowy i kwas sorbowy działają najlepiej w środowisku kwaśnym.
W praktyce oznacza to, że pH gotowego kosmetyku ma duże znaczenie.
Producent przewiduje stosowanie BSB w recepturach o pH od około 3 do 6. Im bliżej dolnej części tego zakresu, tym korzystniejsze warunki mają kwas benzoesowy i sorbowy.
Dla przykładu: przy pH około 4–4,5 znaczna część tych kwasów występuje w formie sprzyjającej działaniu konserwującemu. Przy pH około 6 ich udział w tej formie jest już znacznie mniejszy.
Nie oznacza to, że przy pH 6 konserwant nagle przestaje działać. Oznacza natomiast, że jego poszczególne składniki nie pracują wtedy w jednakowo korzystnych warunkach.
Ile BSB dodać do kosmetyku?
Producent zaleca stosowanie konserwantu w stężeniu do 2% gotowej receptury.
I właśnie tę wartość warto traktować jako praktyczny punkt odniesienia.
Czasami można spotkać również wartość 2,4%. Nie jest to jednak zalecane dawkowanie, tylko granica wynikająca z maksymalnej dopuszczalnej zawartości alkoholu benzylowego w gotowym kosmetyku.
Dlatego najprościej zapamiętać:
2% – zalecane maksymalne dawkowanie producenta.
2,4% – granica, której nie należy traktować jako typowego stężenia roboczego.
Dlaczego lepiej odważać konserwant niż odmierzać go strzykawką?
To drobiazg, ale ważny.
BSB ma gęstość większą niż woda. Jeden mililitr tego konserwantu nie waży więc dokładnie jednego grama.
Jeśli przygotowujemy prosty kosmetyk w domu, różnica może wydawać się niewielka. Przy konserwantach lepiej jednak unikać zgadywania, szczególnie gdy pracujemy blisko maksymalnego dopuszczalnego stężenia.
Dlatego najbezpieczniej jest odważać konserwant na wadze i liczyć jego ilość jako procent masy całej receptury.
Kiedy dodawać BSB?
Konserwant dodaje się do fazy wodnej.
Producent nie podaje konkretnej temperatury, w której trzeba go wprowadzać. Ze względu na obecność alkoholu benzylowego rozsądnie jest jednak nie dodawać go do bardzo gorącej receptury.
W przypadku emulsji można więc wprowadzić go podczas chłodzenia produktu, kiedy temperatura wyraźnie już spadła.
Po dodaniu konserwantu warto dokładnie wymieszać kosmetyk i zmierzyć jego pH.
Czy BSB zmienia pH kosmetyku?
Może.
W składzie znajdują się kwas benzoesowy i kwas sorbowy, dlatego dodanie BSB może nieco obniżyć pH receptury.
Nie da się z góry powiedzieć, o ile dokładnie, ponieważ zależy to od całego składu kosmetyku.
Najlepsza praktyka wygląda więc prosto:
- przygotuj kosmetyk,
- dodaj konserwant,
- dokładnie wymieszaj,
- zmierz pH,
- w razie potrzeby skoryguj je,
- po pewnym czasie sprawdź pH ponownie.
Uwaga na konserwanty ukryte w innych surowcach
To jedna z rzeczy, o których łatwo zapomnieć.
Niektóre hydrolaty, ekstrakty roślinne, gotowe bazy czy inne półprodukty kosmetyczne są już zakonserwowane. Mogą więc zawierać na przykład alkohol benzylowy, kwas benzoesowy, kwas sorbowy albo ich sole.
Jeżeli dodamy do receptury także BSB, ilości tych substancji należy ze sobą zsumować.
Limity prawne dotyczą bowiem łącznej zawartości danej substancji w gotowym kosmetyku, a nie tylko ilości konserwantu dodanego osobno.
Czy dodanie 2% konserwantu daje pewność, że kosmetyk jest bezpieczny mikrobiologicznie?
Nie.
Konserwant jest bardzo ważnym elementem receptury, ale jego skuteczność zależy również od wielu innych rzeczy: pH, rodzaju składników, ilości wody, sposobu produkcji, czystości używanych naczyń, rodzaju opakowania czy sposobu, w jaki klient będzie później korzystał z kosmetyku.
Dwie różne receptury zawierające dokładnie 2% tego samego konserwantu mogą więc zachowywać się zupełnie inaczej.
W przypadku kosmetyku przeznaczonego do sprzedaży skuteczność systemu konserwującego powinna zostać potwierdzona odpowiednim badaniem gotowego produktu, między innymi testem obciążeniowym.
Czy BSB jest konserwantem naturalnym?
Według dokumentacji producenta nie należy go w ten sposób przedstawiać.
Alkohol benzylowy, kwas benzoesowy i kwas sorbowy zastosowane w tej mieszaninie są pochodzenia syntetycznego. Gliceryna jest natomiast otrzymywana z triglicerydów roślinnych.
Producent opisuje cały produkt jako mieszaninę substancji pochodzenia syntetycznego i nie deklaruje certyfikacji naturalnej ani ekologicznej.
Bezpieczeństwo – ważna różnica między koncentratem a gotowym kosmetykiem
BSB w butelce jest skoncentrowanym surowcem. Nie należy więc oceniać jego bezpieczeństwa w taki sam sposób jak gotowego kremu, w którym znajduje się na przykład 1–2% konserwantu.
Koncentrat ma klasyfikację wskazującą między innymi na możliwość poważnego uszkodzenia oczu, podrażnienia skóry i wystąpienia reakcji alergicznej.
Dlatego podczas pracy warto zachować podstawowe środki ostrożności:
- stosować rękawice ochronne,
- chronić oczy,
- unikać bezpośredniego kontaktu koncentratu ze skórą,
- pracować w dobrze wentylowanym miejscu,
- nie stosować nierozcieńczonego produktu bezpośrednio na skórę,
- przechowywać poza zasięgiem dzieci.
Szczegółowe zasady bezpiecznej pracy zawsze znajdują się w Karcie Charakterystyki surowca.
BSB w praktyce – najważniejsze rzeczy do zapamiętania
BSB jest wygodnym, gotowym układem konserwującym do kosmetyków zawierających wodę. Najlepiej sprawdza się w recepturach o kwaśnym lub lekko kwaśnym pH.
Producent zaleca dawkowanie do 2%, a sam konserwant najlepiej odważać na wadze i dodawać do fazy wodnej. Po jego wprowadzeniu zawsze warto sprawdzić pH gotowego kosmetyku.
Trzeba też pamiętać, że konserwant nie działa w oderwaniu od reszty receptury. To, że został zastosowany w prawidłowym stężeniu, nie daje automatycznie gwarancji odpowiedniej ochrony mikrobiologicznej.
W domowych recepturach oznacza to konieczność zachowania higieny, prawidłowego przechowywania i rozsądnego projektowania formuły. W przypadku kosmetyków przeznaczonych do sprzedaży skuteczność konserwacji powinna być potwierdzona badaniami gotowego produktu.